مدیریت و توسعه اجتماعی

مدیریت و توسعه اجتماعی

خط‌مشی‌گذاری عمومی در عصر پیچیدگی؛ بازاندیشی در حکمرانی، تصمیم‌گیری و توسعه اجتماعی

سخن سردبیر

نویسنده
عباس منوریان
استاد، گروه خط مشی گذاری و اداره امور عمومی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/jmsd.2026.247869
چکیده
جهان امروز بیش از هر زمان دیگری با پدیده‌ای مواجه است که اندیشمندان علوم اجتماعی و مدیریت از آن با عنوان «عصر پیچیدگی» یاد می‌کنند؛ عصری که در آن، سرعت تحولات فناوری، تغییرات اجتماعی، جهانی‌شدن، بحران‌های زیست‌محیطی، نابرابری‌های اقتصادی، دگرگونی‌های جمعیتی و تحول در الگوهای ارتباطی، مرزهای سنتی اداره امور عمومی را دگرگون ساخته است. در چنین شرایطی، بسیاری از الگوهای کلاسیک تصمیم‌گیری و مدیریت عمومی دیگر توان پاسخگویی به مسائل نوظهور را ندارند. پیچیدگی فزاینده مسائل عمومی، عدم قطعیت در محیط تصمیم، تنوع و تعارض منافع ذی‌نفعان و تغییر مستمر انتظارات شهروندان، ضرورت بازاندیشی در مبانی نظری و عملی خط‌مشی‌گذاری عمومی را بیش از گذشته آشکار ساخته است. خط‌مشی‌گذاری عمومی در مفهوم نوین خود، صرفاً فرآیند تدوین مجموعه‌ای از قوانین، مقررات یا برنامه‌های اجرایی نیست؛ بلکه سازوکاری پویا برای شناسایی مسائل عمومی، اولویت‌بندی نیازهای جامعه، طراحی راه‌حل‌های مبتنی بر شواهد، بسیج ظرفیت‌های نهادی، جلب مشارکت ذی‌نفعان و ارزیابی مستمر پیامدهای سیاست‌ها به شمار می‌آید. از این منظر، کیفیت حکمرانی هر جامعه را می‌توان تا حد زیادی از کیفیت نظام خط‌مشی‌گذاری آن ارزیابی کرد؛ زیرا سیاست‌های عمومی نقطه اتصال میان آرمان‌های توسعه و واقعیت‌های اجرایی هستند. تجربه کشورهای توسعه‌یافته و حتی بسیاری از اقتصادهای نوظهور نشان داده است که تفاوت اصلی میان جوامع موفق و ناموفق، نه صرفاً در میزان منابع طبیعی، سرمایه مالی یا ظرفیت‌های اقتصادی، بلکه در کیفیت نهادهای حکمرانی، کارآمدی نظام تصمیم‌گیری و توانایی آنها در طراحی و اجرای خط‌مشی‌های اثربخش نهفته است.
کلیدواژه‌ها
خط‌مشی‌گذاری عمومی
عصر پیچیدگی
بازاندیشی
حکمرانی
تصمیم‌گیری
توسعه اجتماعی